Công nghệ ultrasound làm đẹp được ứng dụng thế nào?

Trong thẩm mỹ không xâm lấn, nhóm có bằng chứng lâm sàng rõ hơn là microfocused/high-intensity focused ultrasound dùng cho nâng và làm săn chắc da. Một hướng khác là sonophoresis, trong đó ultrasound hỗ trợ vận chuyển một số chất qua hàng rào da. Hai ứng dụng này khác nhau về mức năng lượng, cơ chế và mức độ bằng chứng.

Ultrasound tác động lên da theo cơ chế nào?

Sóng siêu âm truyền năng lượng cơ học vào mô. Hiệu ứng sinh học tạo ra phụ thuộc vào tần số, cường độ, thời gian phát và đặc biệt là cách năng lượng được hội tụ.

Với focused ultrasound, năng lượng được tập trung tại những vùng mô xác định thay vì làm nóng đồng đều toàn bộ bề mặt da. Tại điểm hội tụ, năng lượng có thể tạo ra vùng tổn thương nhiệt vi điểm có kiểm soát. Phản ứng lành thương sau đó thúc đẩy quá trình tái cấu trúc collagen và elastin, từ đó tạo cơ sở cho hiệu ứng săn chắc và nâng mô xuất hiện dần theo thời gian. FDA mô tả hệ thống focused ultrasound dùng trong thẩm mỹ là thiết bị tạo tác động cơ học cục bộ hoặc nhiệt cục bộ trong mô để tạo thay đổi về ngoại hình mà không cần phẫu thuật.

Điều này cũng giải thích tại sao ultrasound làm săn chắc da không giống một liệu trình chăm sóc bề mặt. Mục tiêu chính không phải “đánh bóng” lớp sừng ngay sau khi thực hiện mà là tạo kích thích có kiểm soát ở các lớp mô sâu hơn để cơ thể đáp ứng và tái cấu trúc dần.

Focused ultrasound được ứng dụng để nâng và làm săn chắc da

Microfocused ultrasound và các hệ thống focused ultrasound cường độ cao được sử dụng chủ yếu khi mục tiêu là cải thiện tình trạng da chùng nhẹ đến vừa mà chưa cần can thiệp phẫu thuật.

Các vị trí thường được nghiên cứu gồm vùng chân mày, đường viền hàm, dưới cằm và cổ. Một systematic review về microfocused ultrasound cho thấy mức nâng chân mày được ghi nhận khoảng 0,47–1,7 mm trong các nghiên cứu sử dụng phép đo khách quan. Ở đánh giá sau khoảng 90 ngày, 92% bệnh nhân trong dữ liệu gộp được bác sĩ đánh giá có một mức cải thiện về độ săn chắc da và/hoặc nếp nhăn. Tuy nhiên, các nghiên cứu sử dụng phương pháp đánh giá và thiết bị không hoàn toàn giống nhau nên con số này không nên được hiểu là tỷ lệ thành công cố định cho mọi người.

Một systematic review và meta-analysis lớn hơn công bố năm 2024, bao gồm 42 nghiên cứu về microfocused ultrasound có hình ảnh hướng dẫn, ghi nhận khoảng 89% người tham gia có một mức cải thiện thẩm mỹ theo đánh giá của bác sĩ và 84% tự nhận thấy cải thiện. Chính nhóm tác giả cũng lưu ý một số phương pháp phân loại có thể làm mức hiệu quả bị ước tính cao hơn thực tế.

Vì cơ chế dựa vào quá trình tái cấu trúc mô, kết quả thường phát triển dần thay vì đạt tối đa ngay sau buổi thực hiện. Ultrasound cũng không tạo hiệu ứng tương đương phẫu thuật căng da: mức thay đổi thường phù hợp hơn với người có độ chùng nhẹ hoặc vừa và kỳ vọng cải thiện tự nhiên.

Ultrasound có thể hỗ trợ đưa hoạt chất qua hàng rào da

Một ứng dụng khác của ultrasound là sonophoresis hoặc phonophoresis. Thay vì tập trung năng lượng để tạo các điểm nhiệt sâu, kỹ thuật này sử dụng ultrasound nhằm làm tăng tính thấm của lớp sừng trong một khoảng thời gian, qua đó hỗ trợ một số phân tử đi vào hoặc xuyên qua da.

Đặc biệt, nghiên cứu về low-frequency sonophoresis cho thấy ultrasound ở tần số dưới khoảng 100 kHz có thể làm tăng tính thấm của da. Cơ chế quan trọng liên quan đến cavitation âm học và những thay đổi tạm thời trong cấu trúc hàng rào lipid của lớp sừng.

Điểm cần phân biệt là phần lớn bằng chứng khoa học mạnh về sonophoresis đến từ lĩnh vực vận chuyển thuốc qua da, chứ không phải từ các serum mỹ phẩm thông thường. Các nghiên cứu đã khảo sát nhiều loại phân tử, từ thuốc phân tử nhỏ đến protein và các hệ mang thuốc, nhưng điều đó không đồng nghĩa bất kỳ mỹ phẩm nào thoa cùng máy ultrasound cũng chắc chắn thẩm thấu tốt hơn hoặc tạo hiệu quả trẻ hóa nhìn thấy được.

Do đó, khi một liệu trình spa quảng cáo ultrasound giúp “đẩy tinh chất sâu vào da”, cần xem xét cả thiết bị, thông số vận hành và hoạt chất được sử dụng. Bằng chứng cho cơ chế tăng tính thấm không tự động chứng minh hiệu quả thẩm mỹ của từng sản phẩm cụ thể.

Ultrasound có thể cải thiện những đặc điểm nào của da?

Với focused ultrasound, bằng chứng hiện có tập trung nhiều nhất vào độ chùng, độ săn chắc và một số biểu hiện của lão hóa như nếp nhăn. Các điểm nhiệt vi mô kích hoạt tái cấu trúc collagen thay vì bổ sung thể tích trực tiếp, vì vậy ultrasound phù hợp hơn với mục tiêu làm mô săn hơn chứ không thay thế filler khi vấn đề chính là mất thể tích.

Một meta-analysis năm 2024 cũng ghi nhận cải thiện ở một số chỉ dấu về chất lượng da như nếp nhăn và bề mặt da. Tuy nhiên, mức thay đổi giữa các nghiên cứu khá khác nhau. Hiệu quả chịu ảnh hưởng bởi tình trạng da ban đầu, vùng điều trị, thiết bị, thông số năng lượng và kỹ thuật của người thực hiện.

Bằng chứng mới hơn vẫn cho thấy ultrasound là một lựa chọn có triển vọng cho da chùng, nhưng chưa đủ để khẳng định nó vượt trội hơn mọi công nghệ năng lượng khác. Một systematic review và meta-analysis năm 2025 chẳng hạn không tìm thấy khác biệt có ý nghĩa rõ ràng giữa HIFU và radiofrequency trong các nghiên cứu được đưa vào so sánh tình trạng chùng da vùng cổ. Các tác giả nhấn mạnh nhu cầu có thêm thử nghiệm chuẩn hóa, chất lượng cao.

Vì vậy, ý nghĩa thực tế của ultrasound là cung cấp thêm một phương án không phẫu thuật cho những trường hợp phù hợp, chứ không phải một công nghệ có thể xử lý đồng thời mọi vấn đề như sắc tố, sẹo, mất thể tích, chùng da và tổn thương hàng rào da.

Hiệu quả của ultrasound phụ thuộc nhiều vào loại thiết bị và cách sử dụng

Tên gọi “ultrasound” chỉ mô tả loại năng lượng; nó chưa đủ để dự đoán kết quả. Một thiết bị focused ultrasound dùng để tạo điểm nhiệt trong mô khác về mục tiêu hoàn toàn với thiết bị sonophoresis dùng để hỗ trợ vận chuyển chất qua da.

Ngay trong nhóm focused ultrasound, độ sâu hội tụ, mật độ điểm tác động, năng lượng mỗi điểm và vùng giải phẫu được điều trị đều ảnh hưởng đến kết quả. Năng lượng quá thấp có thể không tạo được đáp ứng mong muốn, trong khi lựa chọn sai vị trí hoặc thông số không phù hợp lại làm tăng nguy cơ tổn thương ngoài mục tiêu.

Đó cũng là lý do không nên đánh giá một liệu trình chỉ từ thuật ngữ quảng cáo như “HIFU”, “ultrasound lifting” hay “sóng siêu âm trẻ hóa”. Thiết bị cụ thể, chỉ định được nhà sản xuất xác lập và trình độ người thực hiện có ý nghĩa thực tế hơn tên công nghệ chung.

Ultrasound làm đẹp có giới hạn và rủi ro gì?

Focused ultrasound thường được xem là phương pháp không xâm lấn, nhưng “không xâm lấn” không có nghĩa là hoàn toàn không có tác dụng phụ.

Meta-analysis về microfocused ultrasound ghi nhận điểm đau trung bình khoảng 4,85/10, tức mức đau vừa. Những phản ứng thường gặp gồm đỏ da, phù, sưng, bầm và cảm giác đau hoặc nhạy cảm, đa số ở mức nhẹ đến vừa và có tính tạm thời.

FDA cũng liệt kê các nguy cơ có thể xảy ra khi sử dụng ultrasound trị liệu, bao gồm đau, đỏ, sưng, phỏng nước, bỏng và tổn thương thần kinh. Hướng dẫn của FDA lưu ý không nên thực hiện trên vùng có vết thương hoặc tổn thương da hở, bề mặt da bị suy yếu, thiết bị cấy ghép đang hoạt động như máy tạo nhịp tim hoặc vùng có kim loại dưới da.

Các biến cố nghiêm trọng ít xuất hiện trong nghiên cứu lâm sàng nhưng vẫn cần được tính đến. Một systematic review năm 2025 ghi nhận trong các báo cáo hậu mãi có những trường hợp teo mỡ, tổn thương thần kinh, tê khu trú, rối loạn cảm giác, sụp mi và sẹo. Những báo cáo này không cho phép xác định chính xác tỷ lệ xảy ra, nhưng cho thấy kỹ thuật và lựa chọn bệnh nhân có vai trò quan trọng đối với an toàn.

Với người đang có bệnh da hoạt động, tổn thương da, thiết bị cấy ghép hoặc tiền sử can thiệp thẩm mỹ tại vùng dự kiến điều trị, việc đánh giá trước bởi người có chuyên môn càng cần thiết. Mục tiêu là xác định ultrasound có phù hợp hay không và tránh tác động vào cấu trúc không nên điều trị.

Công nghệ ultrasound làm đẹp có thể hỗ trợ da theo hai cơ chế nổi bật: focused ultrasound tạo tác động có kiểm soát ở mô sâu để kích thích tái cấu trúc collagen và cải thiện độ săn chắc, trong khi sonophoresis làm tăng tạm thời tính thấm của hàng rào da nhằm hỗ trợ vận chuyển một số chất.

Bằng chứng hiện nay ủng hộ rõ hơn cho việc sử dụng microfocused/focused ultrasound trong cải thiện tình trạng da chùng ở người được lựa chọn phù hợp. Với ứng dụng “đẩy tinh chất”, cơ sở khoa học về tăng tính thấm của da là có thật, nhưng hiệu quả của từng mỹ phẩm cụ thể không thể suy ra chỉ từ cơ chế này. Vì thế, khi đánh giá một liệu trình ultrasound, điều quan trọng nhất là xác định đúng loại công nghệ, mục tiêu tác động, thiết bị, thông số và giới hạn của phương pháp thay vì dựa vào tên gọi “sóng siêu âm” nói chung.