Nhắc nhở trên ứng dụng sức khỏe ảnh hưởng thói quen thế nào?

Điểm quan trọng nằm ở những gì xảy ra sau thông báo. Khi một tín hiệu thường xuyên dẫn đến cùng một hành động trong bối cảnh tương đối ổn định, mối liên hệ giữa bối cảnh và hành vi có thể mạnh dần. Người dùng vì thế bớt phải chủ động nhớ hoặc cân nhắc mỗi lần thực hiện. Đây mới là quá trình tiến gần đến tính tự động của thói quen.

Các tổng quan về ứng dụng sức khỏe cho thấy nhắc nhở có thể hỗ trợ mức độ tham gia và tuân thủ, đặc biệt khi thông báo được cá nhân hóa. Tuy nhiên, bằng chứng không cho phép kết luận rằng chỉ cần gửi nhiều thông báo là đủ để thay đổi hành vi lâu dài; tác dụng còn phụ thuộc vào hành vi, người dùng, thời điểm và cách thiết kế can thiệp.

Nhắc nhở tác động vào khoảng cách giữa ý định và hành động

Một người có thể thực sự muốn đi bộ sau bữa tối nhưng vẫn quên vì đang làm việc khác. Trong trường hợp này, vấn đề không nhất thiết nằm ở động lực mà ở việc ý định không được kích hoạt vào thời điểm có thể hành động.

Thông báo tạo một tín hiệu hành động. Nó đưa mục tiêu sức khỏe trở lại bộ nhớ làm việc và tạo cơ hội chuyển từ “tôi định làm” sang “tôi làm ngay bây giờ”. Tổng quan về mức độ tương tác với ứng dụng sức khỏe ghi nhận người dùng thường đánh giá reminder hữu ích khi lịch trình bận rộn hoặc khi họ có xu hướng quên hành vi; thông báo cũng có thể thúc đẩy việc quay lại các chức năng tự theo dõi và ghi nhận tiến độ.

Cơ chế này giải thích vì sao một lời nhắc cụ thể thường hữu ích hơn một thông báo chung chung. “Đi bộ 10 phút sau bữa tối” xác định hành động và thời điểm rõ hơn “Hãy vận động để khỏe mạnh”. Thông báo càng dễ chuyển thành một hành động tức thời thì khoảng cách giữa tín hiệu và hành vi càng nhỏ.

Tuy vậy, phản hồi một lần chưa phải là thói quen. Nếu người dùng chỉ hành động khi điện thoại nhắc và ngừng hoàn toàn khi thông báo biến mất, ứng dụng đang đóng vai trò bộ nhớ bên ngoài chứ chưa hình thành được phản ứng tương đối tự động.

Lặp lại hành vi trong bối cảnh ổn định mới tạo nền tảng cho thói quen

Thói quen hình thành khi một hành vi được lặp lại đủ nhiều trong những điều kiện có tính nhất quán. Lúc đầu người dùng có thể cần thông báo để nhớ. Qua nhiều lần lặp lại, những tín hiệu vốn đã tồn tại trong đời sống — chẳng hạn kết thúc bữa sáng, đến giờ nghỉ trưa hoặc chuẩn bị đi ngủ — có thể dần trở thành tín hiệu kích hoạt hành vi.

Nghiên cứu kinh điển của Phillippa Lally và cộng sự theo dõi 96 người trong 12 tuần cho thấy tính tự động tăng lên khi hành vi ăn uống hoặc vận động được lặp lại trong cùng một bối cảnh. Trong số những người có dữ liệu phù hợp với mô hình, thời gian ước tính để đạt 95% mức tự động tối đa dao động từ 18 đến 254 ngày. Bỏ lỡ một cơ hội thực hiện cũng không làm quá trình hình thành thói quen bị phá vỡ đáng kể.

Điều này có hai ý nghĩa đối với nhắc nhở trên ứng dụng sức khỏe. Thứ nhất, không có một mốc cố định như “21 ngày” áp dụng cho mọi thói quen. Thứ hai, mục tiêu hợp lý của reminder là hỗ trợ sự lặp lại nhất quán, không phải tạo áp lực phải hoàn thành tuyệt đối mỗi ngày.

Bằng chứng sau đó cũng củng cố vai trò của bối cảnh. Một nghiên cứu gồm cả thử nghiệm với sinh viên và dữ liệu từ người dùng ứng dụng xây dựng thói quen phát hiện độ ổn định của bối cảnh liên quan đến mức tự động cao hơn và khả năng đạt mục tiêu lặp lại tốt hơn.

Vì vậy, thông báo lúc 19 giờ mỗi ngày có thể hữu ích, nhưng lời nhắc gắn với một mốc có ý nghĩa như “sau bữa tối” còn giúp hành vi liên kết với sinh hoạt thực tế. Về lâu dài, chính bữa tối — chứ không nhất thiết chiếc điện thoại — mới có khả năng trở thành tín hiệu của hành vi.

Thời điểm và mức cá nhân hóa quyết định khả năng người dùng phản hồi

Một thông báo chỉ có giá trị khi người dùng có khả năng tiếp nhận và thực hiện hành vi. Nhắc tập thể dục giữa cuộc họp, yêu cầu ghi bữa ăn nhiều giờ sau khi ăn hoặc gửi lời nhắc thiền vào lúc người dùng đang lái xe đều có thể đúng về nội dung nhưng sai về thời điểm.

Một tổng quan hệ thống về mức độ tuân thủ ứng dụng mHealth phân tích 99 nghiên cứu và xác định nhắc nhở dưới dạng push notification cá nhân hóa là một trong các yếu tố liên quan tích cực đến adherence. Trong 97 nghiên cứu có thể đánh giá yếu tố can thiệp, 13 nghiên cứu thuộc tám lĩnh vực sức khỏe đề cập reminder, chủ yếu là push notification, như một phương pháp hỗ trợ adherence. Các tác giả đồng thời nhấn mạnh nhu cầu điều chỉnh thời điểm theo lịch trình và trạng thái sẵn sàng tiếp nhận của người dùng.

Cá nhân hóa vì vậy không chỉ có nghĩa là chèn tên người dùng. Quan trọng hơn là cho phép điều chỉnh khi nào nhắc, nhắc việc gì và trong điều kiện nào. Một người làm ca đêm không nên nhận cùng lịch thông báo với người làm việc giờ hành chính; một người đã hoàn thành mục tiêu cũng không cần tiếp tục nhận lời thúc giục thực hiện chính hành động đó.

Khi reminder phù hợp với cơ hội hành động thực tế, người dùng ít phải trì hoãn. Khoảng cách từ tín hiệu đến phản ứng được rút ngắn, tạo điều kiện tốt hơn để cùng một chuỗi hành vi được lặp lại.

Thông báo quá nhiều có thể biến tín hiệu hữu ích thành nhiễu

Tăng số lượng notification không đồng nghĩa với tăng khả năng hình thành thói quen. Khi cùng một tín hiệu xuất hiện liên tục nhưng thường xuyên không dẫn đến hành động, người dùng có thể học cách bỏ qua chính tín hiệu đó.

Tổng quan về engagement với ứng dụng sức khỏe cho thấy trải nghiệm với reminder không đồng nhất. Một số người thấy chúng hữu ích, trong khi những người khác đánh giá chúng gây khó chịu; thời điểm và cách diễn đạt không phù hợp có thể khiến người dùng bỏ qua hoặc tắt notification.

Một thử nghiệm microrandomized về push notification cũng lưu ý rằng khối lượng thông báo lớn có khả năng góp phần vào disengagement, trong khi khả năng tiếp nhận phụ thuộc vào bối cảnh tại thời điểm thông báo xuất hiện.

Vì thế, có một trade-off rõ ràng. Nhắc quá ít có thể không đủ để cứu một hành vi khỏi sự quên lãng; nhắc quá nhiều lại khiến tín hiệu mất tính nổi bật. Thiết kế tốt không tìm số lượng thông báo tối đa mà tìm số lần can thiệp thực sự có ích.

Ngôn ngữ cũng quan trọng. Lời nhắc mang tính kiểm soát hoặc phán xét có thể làm giảm cảm giác tự chủ. Tổng quan định tính về ứng dụng lối sống ghi nhận người dùng có thể phản ứng tiêu cực với thông báo bị xem là xâm lấn hoặc giọng điệu quá áp đặt; khả năng tùy chỉnh thời điểm và tần suất vì thế là một yếu tố thiết kế đáng chú ý.

Nhắc nhở hiệu quả hơn khi đi cùng phản hồi và tự theo dõi

Reminder chủ yếu giải quyết câu hỏi “đã đến lúc hành động chưa?”. Nó không tự trả lời được những câu hỏi tiếp theo như “tôi đã làm được bao nhiêu?”, “tôi có tiến bộ không?” hay “hành vi này có đáng tiếp tục không?”.

Đây là lý do nhiều can thiệp số kết hợp nhắc nhở với đặt mục tiêu, tự theo dõi và phản hồi. Một tổng quan hệ thống về các kỹ thuật thay đổi hành vi trong mHealth cho thấy feedback/monitoring, goals/planning, associations và personalization thường xuyên xuất hiện trong các can thiệp; kết quả nhìn chung thuận lợi hơn ở một số nhóm kỹ thuật nhưng vẫn chưa đủ để xác định riêng từng thành phần là nguyên nhân tạo hiệu quả.

Về mặt hành vi, sự kết hợp này tạo thành một vòng lặp rõ hơn:

1.    Tín hiệu xuất hiện

2.    Người dùng thực hiện hành vi

3.    Ứng dụng ghi nhận kết quả

4.    Người dùng nhận phản hồi hoặc nhìn thấy tiến độ

5.    Hành vi tiếp tục được lặp lại trong những cơ hội sau

Reminder vì thế nên dẫn đến một hành động cụ thể thay vì chỉ kéo người dùng mở ứng dụng. Nếu mục tiêu là uống nước, hành vi đích là uống nước; nếu mục tiêu là đi bộ, hành vi đích là bắt đầu vận động. Số lần mở ứng dụng chỉ có ý nghĩa khi nó hỗ trợ hành vi sức khỏe cần duy trì.

Một hệ thống nhắc tốt nên giảm dần sự phụ thuộc vào chính nó

Dấu hiệu tốt nhất của một reminder không nhất thiết là người dùng bấm vào mọi notification mãi mãi. Với hành vi đang hướng tới thói quen, kết quả mong muốn hơn là người dùng dần thực hiện hành động vì bối cảnh quen thuộc đã đủ sức gợi hành vi.

Điều đó không có nghĩa mọi thông báo đều phải biến mất. Một số hành vi vốn có tần suất thấp, lịch thay đổi hoặc hậu quả của việc quên tương đối quan trọng vẫn cần reminder lâu dài. Trong những trường hợp này, nhắc nhở hoạt động như một công cụ hỗ trợ tuân thủ chứ không nhất thiết phải được “cai”.

Với hành vi lặp lại hàng ngày, người dùng có thể đánh giá xem mình đang ở giai đoạn nào. Nếu vẫn thường quên, giữ reminder nhưng điều chỉnh nó về thời điểm có khả năng hành động. Nếu hành vi đã thường xuyên xuất hiện trước cả thông báo, có thể giảm số lần nhắc hoặc chuyển notification sang vai trò phản hồi tiến độ.

Cũng cần tránh suy diễn rằng cue-reminder luôn làm thay đổi hành vi. Một systematic review chuyên biệt về cue-reminders trong phòng ngừa hành vi nguy cơ chỉ tìm được sáu nghiên cứu đủ điều kiện và cho kết quả không nhất quán; các tác giả kết luận bằng chứng khi đó chưa đủ để khẳng định việc bổ sung cue-reminder chắc chắn làm can thiệp hiệu quả hơn.

Vì vậy, tiêu chí đánh giá không nên là “ứng dụng đã gửi bao nhiêu thông báo”, mà là người dùng có thực hiện hành vi phù hợp thường xuyên hơn và ngày càng ít cần chủ động nhớ hay không.

Nhắc nhở trên ứng dụng sức khỏe hỗ trợ hình thành thói quen chủ yếu bằng cách đưa hành vi trở lại sự chú ý đúng thời điểm và tạo thêm cơ hội lặp lại. Khi cùng một hành động được thực hiện nhiều lần trong bối cảnh ổn định, phản ứng có thể dần trở nên tự động hơn; notification khi đó là chất xúc tác cho quá trình học hành vi chứ không phải bản thân thói quen.

Hiệu quả vì thế phụ thuộc nhiều hơn vào đúng hành vi, đúng thời điểm, đúng bối cảnh và tần suất vừa đủ hơn là số lượng thông báo. Reminder được cá nhân hóa, có thể điều chỉnh và gắn với phản hồi hoặc tự theo dõi có cơ sở tốt hơn để hỗ trợ duy trì hành vi. Ngược lại, thông báo không phù hợp hoặc xuất hiện quá thường xuyên có thể bị bỏ qua, bị tắt và làm mất chính chức năng nhắc nhở mà ứng dụng muốn tạo ra.