Độ chính xác thiết bị theo dõi sức khỏe đến đâu?

Vì vậy, cách hiểu đúng là: thiết bị đeo có thể khá hữu ích để theo dõi xu hướng và nhận diện thay đổi, nhưng một con số hiển thị trên màn hình không mặc nhiên có giá trị tương đương phép đo y khoa chuẩn.

Độ chính xác của thiết bị theo dõi sức khỏe được hiểu như thế nào?

Độ chính xác trước hết phải được xét theo chỉ số mà thiết bị đang đo. Một thiết bị có thể cho kết quả khá sát với phương pháp tham chiếu ở nhịp tim nhưng lại kém chính xác hơn đáng kể khi ước tính năng lượng tiêu hao hoặc các giai đoạn ngủ.

Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy điều này khá rõ. Với nhịp tim, nhiều thiết bị đeo có mức sai lệch tương đối nhỏ trong các điều kiện nghiên cứu. Ngược lại, tổng quan về thiết bị đeo thương mại nhận thấy không có thương hiệu nào đạt độ chính xác tốt đối với ước tính năng lượng tiêu hao, với sai số tuyệt đối phần trăm trên 30% trong các nghiên cứu được xem xét.

Điều đó có nghĩa là người dùng không nên hỏi đơn giản “thiết bị này chính xác bao nhiêu phần trăm?”, mà nên hỏi cụ thể hơn: chính xác với chỉ số nào, trong điều kiện nào và khi so với phương pháp tham chiếu nào?

Một điểm quan trọng khác là độ chính xác khác với khả năng phát hiện xu hướng. Một thiết bị có thể không cho con số tuyệt đối hoàn toàn trùng với thiết bị tham chiếu nhưng vẫn hữu ích để theo dõi sự thay đổi của nhịp tim, hoạt động hoặc thời gian ngủ của cùng một người theo thời gian.

Vì sao cùng một thiết bị nhưng độ chính xác có thể thay đổi?

Phần lớn thiết bị đeo ở cổ tay sử dụng cảm biến quang học PPG để ghi nhận thay đổi lưu lượng máu thông qua ánh sáng. Sai số của tín hiệu PPG có thể truyền sang nhiều chỉ số được suy ra từ đó. Các yếu tố đã được ghi nhận gồm vị trí đo, tiếp xúc giữa cảm biến và da, chuyển động, ánh sáng môi trường, nhiệt độ cơ thể, tưới máu ngoại vi, sắc tố da và đặc điểm cơ thể.

Cách đeo và độ tiếp xúc với da

Thiết bị quá lỏng có thể làm tín hiệu quang học không ổn định; ngược lại, cách đeo hoặc vị trí đặt cảm biến không phù hợp cũng có thể ảnh hưởng đến phép đo. Một tổng quan chuyên biệt năm 2026 về PPG đeo trên người cho thấy lực và áp suất tiếp xúc giữa cảm biến với da có liên quan đến chất lượng tín hiệu và độ tin cậy của phép đo.

Chuyển động khi đo

Chuyển động của cổ tay là một nguồn gây nhiễu quan trọng đối với PPG. Vì vậy, một phép đo nhịp tim khi ngồi yên thường có điều kiện thuận lợi hơn phép đo trong lúc chạy, nâng tạ hoặc thực hiện động tác tay liên tục.

Đặc điểm cơ thể và môi trường

Nhiệt độ da, tưới máu, vị trí đo, sắc tố da, hình xăm, độ dày mô và ánh sáng bên ngoài đều có thể ảnh hưởng đến tín hiệu quang học. Điều này giải thích vì sao cùng một mẫu thiết bị không nhất thiết cho mức sai số giống nhau ở mọi người hoặc mọi tình huống.

Với phép đo SpO₂, FDA cũng cảnh báo rằng độ chính xác có thể bị ảnh hưởng bởi tưới máu kém, sắc tố da, độ dày da, nhiệt độ da, hút thuốc và sơn móng tay.

Độ chính xác khác nhau thế nào giữa các chỉ số sức khỏe?

Không nên đánh đồng độ chính xác của nhịp tim, số bước, giấc ngủ, SpO₂ hay huyết áp. Mỗi phép đo có cơ chế và mức độ khó khác nhau.

Nhịp tim thường thuộc nhóm có kết quả tương đối tốt hơn. Một tổng quan hệ thống trên nhiều loại wearable ghi nhận độ lệch trung bình khoảng ±3% đối với nhịp tim. Tuy nhiên, độ chính xác vẫn thay đổi theo thiết bị và bối cảnh vận động.

Số bước thường có độ chính xác khá trong các tình huống đi bộ thông thường, nhưng vẫn có sai số tùy tốc độ, kiểu vận động và thiết bị. Tổng quan hệ thống ghi nhận sai số tuyệt đối phần trăm của một số thiết bị được nghiên cứu thường dưới 25%, còn tổng quan rộng hơn cho thấy sai số số bước thường nằm khoảng -9% đến 12%.

Năng lượng tiêu hao khó ước tính hơn vì thiết bị không đo trực tiếp toàn bộ năng lượng mà sử dụng dữ liệu cảm biến và thuật toán để suy ra. Một tổng quan hệ thống ghi nhận MAPE trên 30% đối với tất cả các thương hiệu được đánh giá trong nhóm nghiên cứu về năng lượng tiêu hao.

Giấc ngủ cũng cần thận trọng khi diễn giải. Một phân tích gộp 24 nghiên cứu với 798 người so sánh thiết bị đeo cổ tay với đa ký giấc ngủ cho thấy tổng thời gian ngủ chênh trung bình khoảng -16,9 phút; hiệu suất ngủ chênh khoảng -4,7 điểm phần trăm; thời gian đi vào giấc ngủ chênh khoảng 2,6 phút và thời gian thức sau khi đã ngủ chênh khoảng 13,3 phút.

Huyết áp là trường hợp đặc biệt cần thận trọng. Một phân tích gộp năm 2025 cho thấy thiết bị đo huyết áp không cần vòng bít có kết quả tương đối gần thiết bị đo huyết áp lưu động trong một số điều kiện ban ngày, nhưng sai khác đáng kể hơn vào ban đêm; nghiên cứu kết luận các thiết bị hiện có chưa đủ tin cậy cho đánh giá huyết áp ban đêm toàn thời gian.

Với đường huyết, cần phân biệt thiết bị chỉ hiển thị dữ liệu từ cảm biến glucose được cấp phép với smartwatch hoặc nhẫn tự quảng cáo khả năng đo đường huyết không xâm lấn. FDA cho biết cơ quan này chưa phê duyệt, cấp phép hoặc cho phép smartwatch hay smart ring tự đo hoặc ước tính đường huyết mà không xâm nhập cơ thể.

Có thể dùng dữ liệu từ thiết bị đeo để đánh giá sức khỏe không?

Có thể, nhưng giá trị phụ thuộc vào mục đích sử dụng và mức độ tin cậy của phép đo.

Với mục tiêu theo dõi sức khỏe hằng ngày, dữ liệu từ thiết bị đeo có thể hữu ích để nhận biết xu hướng: nhịp tim nghỉ thay đổi, mức vận động giảm, giấc ngủ thay đổi hoặc một chỉ số có biểu hiện khác thường so với mức thông thường của chính người dùng.

Đối với các chỉ số có thể dẫn đến quyết định y khoa, cần thận trọng hơn. FDA nhấn mạnh rằng người dùng không nên chỉ dựa vào kết quả của máy đo SpO₂ mà phải xem xét cùng triệu chứng và những thông tin sức khỏe khác.

Với ECG trên smartwatch, bằng chứng nghiên cứu cho thấy thiết bị có tiềm năng hỗ trợ phát hiện rung nhĩ, nhưng hiệu quả phụ thuộc thuật toán và bối cảnh xác nhận. Một phân tích gộp về ECG trên smartwatch ghi nhận độ nhạy 86% và độ đặc hiệu 94% đối với cách đọc bằng thuật toán trong các nghiên cứu được tổng hợp.

Điểm quan trọng là độ chính xác của một thuật toán phát hiện bất thường không đồng nghĩa với khả năng chẩn đoán bệnh hoàn chỉnh. Thiết bị có thể phát hiện một tín hiệu đáng chú ý để người dùng tìm kiếm đánh giá chuyên môn, nhưng không nên tự xem kết quả đó là chẩn đoán cuối cùng.

Làm thế nào để cải thiện độ tin cậy của dữ liệu từ thiết bị theo dõi sức khỏe?

Trước hết, nên sử dụng thiết bị đúng hướng dẫn và đeo cảm biến ổn định trên vị trí được khuyến cáo. Khi cần dữ liệu so sánh, nên đo trong các điều kiện tương tự nhau thay vì so sánh những lần đo được thực hiện trong hoàn cảnh hoàn toàn khác biệt.

Thứ hai, nên tập trung vào xu hướng thay đổi thay vì tuyệt đối hóa một con số đơn lẻ. Một giá trị bất thường chỉ xuất hiện một lần có thể liên quan đến chuyển động, tiếp xúc cảm biến hoặc điều kiện sinh lý tại thời điểm đo. Ngược lại, một thay đổi lặp lại trong nhiều lần đo đáng được chú ý hơn.

Thứ ba, cần kiểm tra thiết bị đang sử dụng thuộc nhóm sản phẩm nào và phép đo đó đã được xác nhận với phương pháp tham chiếu nào. Đặc biệt với các chỉ số như SpO₂, huyết áp, ECG hoặc đường huyết, mức độ xác nhận và mục đích sử dụng có ý nghĩa quan trọng hơn việc thiết bị có nhiều tính năng.

Cuối cùng, không nên dùng dữ liệu từ thiết bị đeo để thay thế xét nghiệm, phép đo hoặc đánh giá y khoa khi một tình trạng sức khỏe cần được xác định chính thức. Các thiết bị đeo có giá trị nhất khi được xem như công cụ bổ sung để theo dõi dữ liệu và nhận diện thay đổi, thay vì nguồn duy nhất để đưa ra kết luận y tế.

Độ chính xác thiết bị theo dõi sức khỏe phụ thuộc vào chỉ số cần đo, công nghệ cảm biến, thuật toán xử lý, đặc điểm người dùng và điều kiện đo. Nhịp tim và một số chỉ số vận động có thể đạt độ chính xác khá tốt trong điều kiện phù hợp, trong khi năng lượng tiêu hao, giấc ngủ, huyết áp hoặc các phép đo có yêu cầu lâm sàng cao cần được diễn giải thận trọng hơn. Cách sử dụng an toàn nhất là xem dữ liệu như nguồn thông tin hỗ trợ, ưu tiên xu hướng và đối chiếu với phương pháp đo phù hợp khi có vấn đề sức khỏe đáng lưu ý.