Nguyên nhân đau cổ tay khi đẩy xe hàng và cách hạn chế

Đau thường xuất hiện do nhiều yếu tố cùng tác động, chẳng hạn xe chở quá nặng, bánh xe khó lăn, tay cầm không phù hợp hoặc mặt sàn có độ dốc và nhiều chướng ngại. NIOSH lưu ý rằng lực quá mức khi đẩy xe có thể kết hợp với tư thế cổ tay không thuận lợi và áp lực tiếp xúc, từ đó làm tăng nguy cơ rối loạn cơ xương liên quan đến công việc.

Vì sao đẩy xe hàng có thể làm đau cổ tay?

Cổ tay là cầu nối truyền lực từ cẳng tay sang bàn tay và tay cầm của xe. Khi xe bắt đầu chuyển động, đổi hướng hoặc vượt qua khe sàn, người đẩy phải tạo ra lực đủ lớn để thắng lực cản. Nếu cổ tay được giữ tương đối thẳng, lực có thể truyền qua cánh tay hiệu quả hơn. Ngược lại, cổ tay gập lên, gập xuống hoặc lệch sang bên sẽ làm tải trọng tập trung nhiều hơn vào gân, bao gân và các mô quanh khớp.

OSHA cho biết làm việc với cổ tay bị gập, đặc biệt khi đồng thời phải dùng lực tay lớn, có thể gây căng lên gân và bao gân. Khi tình trạng này lặp lại, các mô có thể bị kích ứng và viêm, dẫn đến những vấn đề như viêm gân.

Dùng lực đẩy quá lớn

Lực cần thiết để di chuyển xe tăng lên khi:

·         Xe chở hàng nặng hoặc phân bố hàng không cân bằng

·         Bánh xe nhỏ, mòn, kẹt hoặc không phù hợp với mặt sàn

·         Trục bánh xe thiếu bảo dưỡng

·         Sàn gồ ghề, mềm, dốc hoặc có khe chuyển tiếp

·         Xe phải khởi động và dừng liên tục

·         Người lao động phải đổi hướng xe trong không gian hẹp

Giai đoạn bắt đầu làm xe chuyển động thường đòi hỏi lực lớn hơn giai đoạn duy trì chuyển động. Vì vậy, một chiếc xe có thể tương đối dễ đẩy khi đã lăn nhưng vẫn gây quá tải cổ tay mỗi lần khởi động.

Cổ tay không ở tư thế trung tính

Tư thế trung tính là khi bàn tay gần như nằm trên đường thẳng với cẳng tay, không bị bẻ lên, bẻ xuống hoặc lệch mạnh sang hai bên. Cổ tay dễ rời khỏi tư thế này khi tay cầm quá cao, quá thấp, quá rộng hoặc người lao động đẩy xe bằng cạnh bên thay vì sử dụng tay cầm.

OSHA khuyến nghị duy trì cổ tay ở tư thế trung tính, tương tự tư thế bắt tay, khi đẩy hoặc kéo xe.

Nắm tay cầm quá chặt

Khi bánh xe khó lăn hoặc tay cầm trơn, người đẩy thường siết chặt bàn tay để kiểm soát xe. Lực nắm kéo dài làm các cơ và gân ở bàn tay, cổ tay và cẳng tay phải hoạt động liên tục. Nếu tay cầm quá nhỏ, quá lớn hoặc có cạnh cứng, áp lực tiếp xúc còn có thể tập trung vào một vùng nhỏ của lòng bàn tay.

Thao tác lặp lại và thiếu thời gian phục hồi

Một lần đẩy xe hiếm khi là nguyên nhân duy nhất gây đau. Vấn đề thường xuất hiện khi lực, tư thế bất lợi và tần suất lặp lại tích lũy qua nhiều ca làm việc.

Khi khoảng nghỉ không đủ, các mô chưa kịp phục hồi trước lần chịu tải tiếp theo. Ban đầu, người lao động có thể chỉ thấy mỏi hoặc căng nhẹ cuối ca. Nếu điều kiện làm việc không thay đổi, triệu chứng có thể xuất hiện sớm hơn, kéo dài lâu hơn hoặc ảnh hưởng đến những hoạt động như cầm nắm, xoay chìa khóa và nâng đồ vật.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ đau cổ tay khi đẩy xe hàng

Không thể đánh giá nguy cơ chỉ dựa vào trọng lượng hàng. Hai xe có cùng tải trọng vẫn có thể đòi hỏi lực đẩy rất khác nhau do thiết kế bánh xe, tình trạng bảo dưỡng, mặt sàn và cách thao tác.

Xe và hàng hóa

Nguy cơ thường cao hơn khi:

·         Xe khó khởi động hoặc có xu hướng lệch hướng

·         Bánh xe không quay đồng bộ

·         Hàng che khuất tầm nhìn khiến người đẩy phải nghiêng người

·         Hàng được xếp quá cao hoặc lệch về một phía

·         Xe không có tay cầm phù hợp

·         Xe phải được giữ lại bằng lực tay khi xuống dốc

Không nên chất hàng cao đến mức cản trở tầm nhìn. Khi không nhìn rõ phía trước, người lao động phải nghiêng người, vặn thân hoặc liên tục điều chỉnh hướng xe, làm tăng tải lên cả cổ tay, khuỷu tay, vai và lưng. OSHA cũng khuyến nghị không xếp vật liệu trên xe theo cách che khuất tầm nhìn.

Thiết kế tay cầm

Tay cầm ảnh hưởng trực tiếp đến chiều cao cánh tay, góc cổ tay và khả năng dùng trọng lượng cơ thể để hỗ trợ lực đẩy. Tay cầm đặt quá thấp có thể khiến người đẩy cúi xuống và gập cổ tay. Tay cầm quá cao có thể làm vai nâng lên và cổ tay bị bẻ.

OSHA khuyến nghị tay cầm của thiết bị đẩy nên nằm trong khoảng từ ngang thắt lưng đến ngang ngực. Tay cầm thẳng đứng hoặc có khả năng điều chỉnh giúp người có chiều cao khác nhau duy trì tư thế tự nhiên hơn.

Điều kiện mặt sàn

Khe sàn, ngưỡng cửa, rác vụn và bề mặt hư hỏng có thể làm bánh xe dừng đột ngột. Lực phản hồi khi xe mắc kẹt có thể truyền nhanh về bàn tay và cổ tay. Nguy cơ càng cao nếu người lao động phản xạ bằng cách giật hoặc đẩy mạnh trong khi cổ tay đang bị gập.

Cường độ và tổ chức công việc

Thời gian làm việc dài, số chuyến xe lớn, quãng đường xa và thiếu luân phiên nhiệm vụ đều làm tăng mức phơi nhiễm. Mức độ mệt mỏi cũng có thể khiến kỹ thuật đẩy xấu dần về cuối ca: người lao động dễ gập cổ tay, nâng vai hoặc dùng các động tác giật ngắn để làm xe chuyển động.

Các nguy cơ này không chỉ ảnh hưởng đến cổ tay. OSHA ghi nhận việc đẩy và kéo xe hàng nặng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương ở lưng, vai cũng như chi trên và chi dưới.

Đau cổ tay sau khi đẩy xe có phải luôn do công việc không?

Không. Mối liên hệ về thời gian có thể gợi ý công việc là yếu tố góp phần, nhưng chưa đủ để xác định nguyên nhân chính xác.

Đau cổ tay còn có thể liên quan đến chấn thương trước đó, viêm gân, bong gân, bệnh lý khớp hoặc chèn ép thần kinh. Công việc đẩy xe đôi khi là nguyên nhân khởi phát, nhưng cũng có thể chỉ làm một vấn đề có sẵn trở nên rõ rệt hơn.

Một số dấu hiệu cho thấy hoạt động đẩy xe có khả năng liên quan đến triệu chứng gồm:

·         Đau xuất hiện hoặc tăng lên trong ca làm việc

·         Đau rõ hơn khi khởi động xe, đổi hướng hoặc đẩy qua đoạn sàn xấu

·         Triệu chứng giảm vào ngày nghỉ

·         Một bên đau nhiều hơn do thường xuyên dùng bên đó để điều khiển xe

·         Nhiều người thực hiện cùng công việc có triệu chứng tương tự

Tuy nhiên, không nên tự kết luận chỉ dựa trên những biểu hiện này. Đau kèm tê, châm chích, yếu tay hoặc giảm cảm giác có thể liên quan đến thần kinh và cần được đánh giá phù hợp.

Cách hạn chế đau cổ tay khi phải đẩy xe hàng thường xuyên

Biện pháp hiệu quả nhất không phải chỉ là “đẩy nhẹ hơn”, mà là giảm lực cản của xe, duy trì tư thế cổ tay thuận lợi và kiểm soát tổng mức phơi nhiễm trong ca làm việc.

Kiểm tra xe trước khi sử dụng

Trước khi chất hàng, nên kiểm tra nhanh:

·         Bánh xe có quay và xoay hướng trơn tru hay không

·         Có bánh nào bị kẹt, mòn hoặc biến dạng không

·         Tay cầm có chắc chắn và sạch không

·         Phanh có hoạt động bình thường không

·         Đường di chuyển có vật cản, khe lớn hoặc bề mặt trơn trượt không

Xe khó lăn không nên tiếp tục được sử dụng như bình thường. Việc cố bù cho một bánh xe bị kẹt bằng lực cơ thể sẽ làm tăng tải không cần thiết lên cổ tay và các vùng khác.

Điều chỉnh tải trọng và cách xếp hàng

Không nên chỉ dựa vào tải trọng tối đa ghi trên xe. Giới hạn kỹ thuật của xe không đồng nghĩa với mức tải phù hợp cho mọi người lao động và mọi điều kiện mặt sàn.

Nên:

·         Chia nhỏ tải khi xe khó khởi động hoặc khó đổi hướng

·         Phân bố hàng cân đối giữa hai bên

·         Đặt vật nặng ở vị trí ổn định

·         Không xếp hàng che khuất tầm nhìn

·         Cố định những vật có thể trượt hoặc lăn

Nếu xe thường xuyên cần lực rất lớn mới bắt đầu chuyển động, cần đánh giá lại tải, bánh xe, mặt sàn và phương tiện hỗ trợ thay vì chỉ yêu cầu người lao động dùng sức nhiều hơn.

Giữ cổ tay thẳng và dùng cả cơ thể

Khi đẩy xe:

·         Đặt hai tay cân đối trên tay cầm

·         Giữ bàn tay gần thẳng hàng với cẳng tay

·         Giữ khuỷu tay tương đối gần thân

·         Thả lỏng vai

·         Bước chân để tạo lực thay vì chỉ duỗi mạnh cổ tay và cánh tay

·         Tránh giật xe bằng một tay

·         Giảm tốc trước khi đổi hướng

Sử dụng hai tay giúp phân bố lực và kiểm soát hướng xe tốt hơn. Khi cần xoay xe, nên di chuyển bàn chân và thân người theo hướng quay thay vì giữ chân cố định rồi vặn cổ tay.

Ưu tiên đẩy thay vì kéo khi điều kiện cho phép

Đẩy thường cho phép sử dụng trọng lượng cơ thể hỗ trợ lực tốt hơn và giúp quan sát xe dễ hơn. OSHA khuyến nghị tránh kéo khi có thể vì đẩy thường cần ít nỗ lực hơn, đồng thời giảm nguy cơ xe va vào chân.

Dù vậy, đẩy không phải lúc nào cũng an toàn hơn. Người lao động không nên đẩy khi không nhìn thấy đường đi, không kiểm soát được xe trên dốc hoặc có nguy cơ bị kẹt giữa xe và vật cản.

Cải thiện thiết bị và môi trường làm việc

Các biện pháp tổ chức và kỹ thuật thường hiệu quả hơn việc chỉ nhắc người lao động “đúng tư thế”:

·         Dùng bánh xe có kích thước và vật liệu phù hợp với mặt sàn

·         Bảo dưỡng bánh xe và ổ trục định kỳ

·         Sửa các đoạn sàn hư hỏng

·         Loại bỏ vật cản trên tuyến đường

·         Sử dụng tay cầm thẳng đứng hoặc điều chỉnh được

·         Dùng xe trợ lực hoặc thiết bị cơ giới cho tải nặng

·         Bố trí tuyến đường tránh dốc và các khúc cua hẹp

·         Luân phiên nhiệm vụ để giảm thao tác lặp lại liên tục

Ergonomics tập trung vào việc điều chỉnh công việc cho phù hợp với con người. Theo OSHA, cách tiếp cận này có thể giảm mệt mỏi cơ và giảm số lượng cũng như mức độ nghiêm trọng của các rối loạn cơ xương liên quan đến công việc.

Làm gì khi cổ tay đã bắt đầu đau?

Khi đau xuất hiện, không nên tiếp tục cố đẩy xe với cùng tải trọng và cường độ. Trước tiên, cần xác định thao tác nào làm đau tăng lên và tạm thời giảm mức phơi nhiễm.

Trong giai đoạn đầu, có thể:

·         Nghỉ hoặc giảm những hoạt động làm đau tăng

·         Vẫn vận động cổ tay nhẹ nhàng trong phạm vi không gây đau nhiều

·         Báo cho người phụ trách để kiểm tra xe và điều kiện làm việc

·         Tạm thời giảm tải hoặc chuyển sang nhiệm vụ ít dùng lực cổ tay

·         Tránh tự ý dùng nẹp liên tục nếu chưa được hướng dẫn chuyên môn

Hướng dẫn của Newcastle Hospitals khuyên nghỉ bàn tay và cổ tay trong khoảng 24–72 giờ đầu sau chấn thương, đồng thời vẫn vận động nhẹ để tránh cứng khớp. Với đau do quá tải lặp lại mà không có chấn thương rõ ràng, mức nghỉ và kế hoạch trở lại công việc cần được điều chỉnh theo triệu chứng và đánh giá chuyên môn.

Nên đi khám khi đau:

·         Cản trở hoạt động bình thường

·         Ngày càng nặng hoặc tái diễn

·         Không cải thiện sau khoảng hai tuần tự chăm sóc

·         Đi kèm tê, châm chích hoặc mất cảm giác

·         Làm bàn tay yếu hoặc thường xuyên đánh rơi đồ vật

·         Kèm sưng, nóng, đỏ hoặc cứng khớp

Đây là những tình huống được NHS khuyến nghị cần đánh giá y tế. Cần tìm trợ giúp sớm hơn nếu cổ tay biến dạng, đổi màu, mất cảm giác, không thể cử động bình thường hoặc đau dữ dội sau chấn thương.

Đẩy xe hàng thường xuyên có thể gây đau cổ tay khi công việc kết hợp lực lớn, tư thế cổ tay bất lợi, thao tác lặp lại và thời gian phục hồi không đủ. Vì vậy, giải pháp không nên chỉ tập trung vào cách đặt tay của người lao động. Cần đồng thời kiểm soát tải trọng, tình trạng bánh xe, thiết kế tay cầm, mặt sàn, tuyến di chuyển và tần suất công việc.

Đau nhẹ có thể cải thiện khi giảm tải và điều chỉnh điều kiện làm việc. Tuy nhiên, đau kéo dài, tái phát hoặc đi kèm tê, yếu tay, sưng nóng và giảm vận động cần được đánh giá y tế để xác định nguyên nhân và tránh tiếp tục làm tổn thương nặng hơn.