Vì sao nên chia nhỏ tải trọng khi vận chuyển hàng bằng xe đẩy?

Tuy nhiên, “càng chia nhỏ càng tốt” không phải nguyên tắc tuyệt đối. Nếu tải quá nhẹ nhưng số chuyến tăng mạnh, người lao động có thể phải lặp lại động tác nâng, cúi, quay người và đẩy xe quá nhiều lần. Cách tổ chức hợp lý phải đồng thời kiểm soát tải trọng mỗi lần, tần suất thao tác, quãng đường vận chuyển và điều kiện di chuyển.

Tải trọng nhỏ hơn làm giảm lực cơ thể phải tạo ra

Khi nâng hoặc giữ một kiện hàng, cơ bắp phải tạo lực để chống lại trọng lượng của kiện hàng và giữ cơ thể không mất thăng bằng. Kiện hàng càng nặng, lực co cơ cần thiết tại tay, vai, lưng và chân càng lớn.

Nếu một lô hàng 40 kg được chia thành hai kiện 20 kg, tải trọng cơ thể phải kiểm soát trong mỗi lần thao tác giảm một nửa. Điều này không đồng nghĩa mọi lực bên trong cơ thể đều giảm chính xác 50%, bởi mức chịu tải còn phụ thuộc vào tư thế, khoảng cách giữa hàng và cơ thể, độ cao nâng, cách cầm nắm và tốc độ chuyển động. Dù vậy, giảm khối lượng mỗi kiện vẫn trực tiếp làm giảm một thành phần quan trọng của tải cơ học.

Trong vận chuyển bằng xe đẩy, lợi ích này xuất hiện ở cả ba giai đoạn:

·         Xếp hàng lên xe cần ít lực nâng và giữ hơn

·         Điều khiển xe cần lực khởi động, duy trì và hãm nhỏ hơn

·         Dỡ hàng khỏi xe tạo áp lực thấp hơn trong từng lần thao tác

OSHA khuyến nghị công việc xử lý vật liệu nên được thiết kế để giảm khối lượng, biên độ chuyển động và tần suất thao tác. HSE cũng xem việc làm cho tải nhỏ hơn, nhẹ hơn và chia lô hàng lớn thành các tải nhỏ là biện pháp giảm rủi ro trong công việc xử lý thủ công.

Cơ chế giảm áp lực lên lưng và cột sống

Áp lực lên lưng không chỉ phụ thuộc vào số kilôgam của kiện hàng. Khoảng cách từ tải đến cơ thể cũng có vai trò đặc biệt quan trọng.

Khi hàng được giữ xa thân người, nó tạo ra một mô-men lớn hơn quanh vùng thắt lưng. Cơ lưng phải sinh thêm lực để giữ thân trên không bị kéo về phía trước. Vì vậy, một kiện hàng tương đối nhẹ nhưng cồng kềnh, khó ôm sát người vẫn có thể gây áp lực lớn lên lưng.

Có thể hình dung theo nguyên tắc:

Mô-men tác động ≈ Trọng lượng tải × Khoảng cách đến cơ thể

Chia nhỏ tải trọng thường giúp người vận chuyển cầm kiện hàng gần thân hơn, nhìn rõ đường đi và hạn chế phải cúi sâu hoặc vươn tay. Khi cả trọng lượng lẫn khoảng cách đều giảm, mô-men mà vùng thắt lưng phải chống lại giảm đáng kể.

Phương trình nâng sửa đổi của NIOSH sử dụng tải chuẩn 23 kg trong điều kiện nâng lý tưởng làm điểm khởi đầu tính toán. Đây không phải giới hạn an toàn áp dụng cho mọi người hoặc mọi tình huống. Trọng lượng khuyến nghị thực tế còn giảm khi hàng nằm xa cơ thể, phải nâng từ vị trí thấp, đưa lên cao, xoay người, thao tác thường xuyên hoặc có tay cầm kém.

Do đó, chỉ nhìn vào trọng lượng ghi trên kiện hàng là chưa đủ. Chia nhỏ tải phát huy hiệu quả rõ nhất khi đồng thời giúp người lao động:

·         Giữ hàng sát vùng eo

·         Tránh nâng từ sát mặt sàn

·         Hạn chế đưa hàng lên quá vai

·         Không vừa nâng vừa xoắn thân

·         Có điểm cầm chắc chắn

Tải nhẹ hơn giúp giảm lực đẩy và tăng khả năng kiểm soát xe

Xe đẩy không loại bỏ hoàn toàn tải trọng đối với cơ thể. Người sử dụng vẫn phải tạo lực để xe bắt đầu chuyển động, vượt qua lực cản lăn, đổi hướng và dừng lại.

Khi tổng khối lượng hàng trên xe giảm, lực cần thiết để tăng tốc hoặc hãm xe thường giảm theo. Lợi ích này rõ rệt khi xe phải di chuyển trên nền dốc, nền gồ ghề, qua khe sàn hoặc trong khu vực có nhiều góc cua.

Tải nhẹ hơn còn giúp giảm nguy cơ:

·         Phải rướn người để khởi động xe

·         Gồng vai và cánh tay trong thời gian dài

·         Vặn thân khi đổi hướng

·         Mất thăng bằng khi xe dừng đột ngột

·         Không kiểm soát được xe trên đoạn xuống dốc

·         Va chạm do tầm nhìn bị hàng hóa che khuất

Đẩy xe thường thuận lợi hơn kéo xe vì người vận chuyển có thể sử dụng trọng lượng cơ thể hỗ trợ tạo lực, đồng thời quan sát hướng di chuyển tốt hơn. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ tồn tại khi tay cầm phù hợp, bánh xe hoạt động tốt, mặt sàn bằng phẳng và hàng được xếp ổn định.

Nếu xe bị quá tải, bánh xe nhỏ, ổ trục kém hoặc nền có chướng ngại vật, lực đẩy thực tế có thể vẫn rất lớn dù người vận chuyển không trực tiếp nâng toàn bộ trọng lượng hàng.

Chia tải đúng cách giúp duy trì tư thế và độ ổn định

Tải trọng lớn thường khiến người vận chuyển phải thay đổi tư thế để tạo thêm lực. Họ có thể cúi sâu, nhô vai, khóa khuỷu tay, nghiêng thân hoặc dùng động tác giật để làm hàng chuyển động. Những tư thế này làm tải phân bố không đều và giảm khả năng kiểm soát chuyển động.

Khi tải được chia thành các phần phù hợp, người lao động có nhiều khả năng duy trì tư thế trung tính hơn: lưng ít cúi, vai không nâng cao, cổ tay ít gập và bàn chân có thể đặt vững trên mặt sàn.

Đối với xe đẩy, cách phân bố hàng cũng quan trọng không kém tổng tải trọng. Hàng nên được:

·         Đặt cân đối giữa hai bên xe

·         Xếp phần nặng ở thấp để hạ trọng tâm

·         Cố định để không trượt hoặc đổ khi đổi hướng

·         Giữ thấp hơn tầm mắt để không che đường

·         Không nhô ra ngoài làm tăng nguy cơ va chạm

Chia nhỏ tải nhưng xếp hàng lệch một bên vẫn có thể khiến xe khó điều khiển. Người sử dụng phải liên tục dùng lực tay và thân người để sửa hướng, từ đó tạo thêm áp lực lên vai, lưng và cổ tay.

Vì sao chia quá nhỏ chưa chắc giảm tổng rủi ro?

Tải trọng mỗi lần chỉ là một phần của bài toán công thái học. Tổng mức phơi nhiễm còn phụ thuộc vào số lần lặp lại và thời gian phục hồi.

Ví dụ, chia một chuyến hàng thành hai chuyến có thể giảm đáng kể lực đẩy và lực nâng trong từng lần. Nhưng nếu chia thành mười chuyến, người lao động phải lặp lại nhiều hơn các thao tác lấy hàng, đặt hàng, quay xe, đẩy, dừng và dỡ hàng. Khi thời gian nghỉ không đủ, mệt mỏi cơ bắp vẫn có thể tích lũy.

Bởi vậy, cần phân biệt:

·         Áp lực tức thời: Mức lực cơ thể phải chịu trong một lần thao tác

·         Tải tích lũy: Tổng ảnh hưởng của số lần lặp lại, thời gian làm việc và khả năng phục hồi

Chia nhỏ tải thường làm giảm áp lực tức thời. Tuy nhiên, tổng tải tích lũy chỉ giảm khi số chuyến bổ sung không làm tần suất thao tác tăng quá mức.

Ngoài ra, giảm khối lượng hàng không khắc phục được mọi yếu tố nguy cơ. Rủi ro vẫn có thể cao khi:

·         Quãng đường vận chuyển quá dài

·         Mặt sàn dốc, trơn hoặc gồ ghề

·         Người lao động phải đẩy xe với tốc độ cao

·         Xe thường xuyên phải dừng và khởi động lại

·         Không gian hẹp buộc người dùng xoay hoặc kéo xe

·         Bánh xe không phù hợp với tải và mặt sàn

·         Công việc thiếu thời gian nghỉ phục hồi

Cách xác định tải trọng phù hợp cho mỗi chuyến xe

Không có một mức khối lượng duy nhất phù hợp cho mọi xe đẩy, mọi người lao động và mọi môi trường. OSHA cũng không đặt ra một giới hạn nâng thủ công chung có thể áp dụng cho tất cả tình huống. Việc xác định tải phù hợp cần xem xét đồng thời nhiệm vụ, tải hàng, thiết bị, môi trường và năng lực cá nhân.

Một tải trọng có thể được xem là hợp lý hơn khi người vận chuyển:

·         Khởi động xe bằng lực ổn định, không phải giật mạnh

·         Giữ được lưng tương đối thẳng và vai thả lỏng

·         Đẩy xe bằng hai tay trong vùng từ hông đến vai

·         Quan sát rõ đường phía trước

·         Đổi hướng và dừng xe có kiểm soát

·         Không thấy xe nghiêng, rung hoặc trượt hàng

·         Không xuất hiện đau, tê, căng cơ bất thường hoặc mệt nhanh

Có thể áp dụng quy trình thực tế sau:

1.    Kiểm tra tải trọng cho phép của xe và điều kiện bánh xe

2.    Đánh giá tuyến đường, độ dốc, mặt sàn, cửa và góc cua

3.    Xếp thử tải ở mức thấp, sau đó tăng dần trong điều kiện kiểm soát

4.    Quan sát lực khởi động, lực duy trì và khả năng dừng xe

5.    Giảm tải nếu người dùng phải rướn, giật, xoắn thân hoặc mất tầm nhìn

6.    Điều chỉnh số chuyến để tránh cả quá tải lẫn lặp lại quá mức

7.    Sử dụng xe trợ lực, thiết bị nâng hoặc thêm người hỗ trợ khi tải vẫn khó kiểm soát

Khi phải chọn giữa một chuyến quá nặng và một số chuyến nhẹ hơn trong giới hạn hợp lý, phương án chia tải thường an toàn hơn. Nhưng giải pháp tốt nhất không chỉ là giảm số kilôgam trên xe; đó là tổ chức toàn bộ công việc để giảm lực, tư thế bất lợi, quãng đường, tần suất và thời gian phơi nhiễm.

Chia nhỏ tải trọng khi vận chuyển làm giảm lực nâng, lực giữ và lực đẩy trong từng thao tác. Nhờ tải nhẹ và dễ kiểm soát hơn, người lao động có thể giữ hàng gần cơ thể, duy trì tư thế ổn định, hạn chế xoắn lưng và điều khiển xe an toàn hơn.

Dù vậy, chia tải không nên được thực hiện một cách máy móc. Nếu số chuyến tăng quá nhiều, tải cơ học thấp trong từng lần có thể chuyển thành mệt mỏi tích lũy do thao tác lặp lại. Phương án phù hợp phải cân bằng giữa trọng lượng mỗi chuyến, số lần vận chuyển, quãng đường, mặt sàn, thiết kế xe và khả năng của người sử dụng.