Vì sao bánh xe đẩy khó đẩy làm tăng nguy cơ đau mỏi khi làm việc?

Nếu tình trạng lặp lại nhiều lần trong ca làm việc, cơ bắp không có đủ thời gian phục hồi. Người lao động có thể bắt đầu bằng cảm giác mỏi, căng cơ hoặc tê nhẹ, sau đó xuất hiện đau dai dẳng và suy giảm khả năng thực hiện công việc. OSHA xác định việc đẩy và kéo xe chở vật nặng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương ở lưng, vai, chi trên và chi dưới.

Điều quan trọng là tải trọng đặt trên xe không phải yếu tố duy nhất quyết định mức gắng sức. Một xe không quá nặng vẫn có thể khó đẩy khi bánh xe bị mòn, ổ bi kẹt, đường kính bánh không phù hợp, bánh xoay bị lệch, mặt sàn gồ ghề hoặc tay đẩy đặt ở vị trí bất tiện.

Vì sao bánh xe khó lăn làm cơ thể phải gắng sức hơn?

Muốn xe bắt đầu di chuyển, người vận hành phải tạo ra lực đủ lớn để thắng lực cản ban đầu. Sau đó, họ tiếp tục dùng lực để duy trì tốc độ, đổi hướng và dừng xe an toàn.

Lực khởi động thường cao hơn lực duy trì chuyển động. Vì vậy, các thao tác bắt đầu đẩy, đưa xe qua khe sàn, vượt gờ hoặc xoay một xe đang đứng yên thường tạo áp lực cơ học lớn nhất.

Bánh xe vận hành không tốt có thể làm tăng lực cản theo nhiều cách:

·         Ổ bi khô, bẩn, rỉ hoặc hư hỏng làm bánh quay không trơn

·         Bánh bị mòn méo khiến xe rung và lăn không đều

·         Bánh xoay không tự căn chỉnh theo hướng di chuyển

·         Đường kính bánh quá nhỏ khiến xe khó vượt khe, gờ và vật cản

·         Vật liệu bánh không phù hợp với bề mặt sàn

·         Bánh bị quấn tóc, sợi dây, màng nhựa hoặc mảnh vụn

·         Các bánh không cùng độ cao làm tải trọng phân bố không đều

·         Khung hoặc trục bánh bị biến dạng làm bánh cọ vào bộ phận khác

Trong những trường hợp này, cơ thể người lao động phải bù cho khiếm khuyết cơ học của xe. Thay vì chỉ hướng dẫn xe di chuyển, họ phải liên tục tạo lực để thắng lực cản.

CCOHS lưu ý rằng lực cần thiết để di chuyển xe chịu ảnh hưởng đồng thời bởi đặc điểm nơi làm việc, thiết kế xe, tình trạng bánh, tải trọng, khoảng cách và tần suất thực hiện. Do đó, không thể đánh giá rủi ro chỉ bằng tổng khối lượng hàng hóa trên xe.

Động tác gắng sức gây đau mỏi theo cơ chế nào?

Cơ bắp phải co mạnh và duy trì lâu hơn

Khi xe nhẹ và lăn trơn, người vận hành có thể đẩy bằng lực vừa phải, bước đi liên tục và giữ cơ thể gần tư thế tự nhiên. Khi xe khó đẩy, các nhóm cơ phải co mạnh hơn để tạo lực.

Nếu xe di chuyển chậm hoặc thường xuyên bị khựng, người lao động còn phải duy trì trạng thái co cơ trong thời gian dài. Co cơ kéo dài có thể hạn chế tuần hoàn cục bộ, làm cơ nhanh mỏi và tạo cảm giác căng, nóng rát hoặc đau nhức.

Tình trạng này đặc biệt rõ khi người vận hành phải:

·         Nín thở hoặc gồng bụng để tạo lực

·         Giữ vai nâng cao

·         Duỗi thẳng cánh tay trong thời gian dài

·         Siết chặt tay cầm

·         Dồn trọng lượng cơ thể về phía trước

·         Liên tục dừng rồi khởi động lại xe

Khớp và gân chịu tải ở tư thế bất lợi

Lực đẩy không chỉ tác động lên cơ. Lực còn truyền qua gân, dây chằng và các khớp.

Khi tay cầm quá cao, vai có xu hướng nâng lên. Khi tay cầm quá thấp, người lao động dễ cúi lưng. Khi tay cầm quá xa, cánh tay phải duỗi ra phía trước, làm tăng mô-men tác động lên vai và lưng.

Nếu xe không đi đúng hướng, người vận hành thường xoay cổ tay, vặn thân hoặc dùng một tay kéo lệch xe. Sự kết hợp giữa lực lớn và tư thế lệch làm mô mềm chịu tải cao hơn so với động tác đẩy thẳng bằng hai tay.

NIOSH coi lực quá mức khi đẩy xe, tư thế vai hoặc cổ tay không thuận lợi và nhiều yếu tố xuất hiện đồng thời là những yếu tố nguy cơ của rối loạn cơ xương liên quan đến công việc.

Lực lặp lại tích lũy thành quá tải

Một lần đẩy xe khó chưa nhất thiết gây chấn thương. Rủi ro tăng lên khi cùng một động tác được lặp lại hàng chục hoặc hàng trăm lần, đặc biệt khi thời gian nghỉ không đủ.

Mỗi lần khởi động xe, đổi hướng hoặc vượt vật cản tạo ra một đợt tải lên cơ và khớp. Nếu tốc độ phục hồi của mô thấp hơn tốc độ tích lũy tải, người lao động có thể xuất hiện đau mỏi dù từng thao tác riêng lẻ không gây đau ngay lập tức.

Vì vậy, mức độ rủi ro phụ thuộc vào tổ hợp giữa:

·         Lực cần dùng

·         Số lần đẩy hoặc kéo

·         Quãng đường di chuyển

·         Thời gian duy trì lực

·         Tư thế cơ thể

·         Điều kiện mặt sàn

·         Thời gian nghỉ và khả năng phục hồi

·         Thể trạng của từng người

Những vùng cơ thể nào dễ bị đau mỏi?

Vai và vùng cổ

Vai phải truyền lực từ thân người xuống tay cầm. Khi bánh xe có lực cản lớn, cơ vai và vùng quanh xương bả vai phải hoạt động mạnh để giữ ổn định cánh tay.

Người lao động có thể cảm thấy:

·         Căng cứng vai

·         Đau quanh xương bả vai

·         Mỏi cổ

·         Đau tăng khi nâng tay

·         Cảm giác nặng ở một bên vai nếu xe thường xuyên lệch hướng

Nguy cơ tăng khi tay cầm cao, người vận hành nhún vai để đẩy hoặc phải liên tục chỉnh hướng bằng một tay.

Lưng dưới

Lưng dưới dễ chịu tải khi người lao động nghiêng thân về trước để tận dụng trọng lượng cơ thể. Nếu xe đột ngột đứng lại ở khe sàn hoặc vật cản, lực phản hồi có thể làm thân người giật, gập hoặc xoắn bất ngờ.

Đau lưng cũng dễ xuất hiện khi:

·         Người đẩy đứng quá xa xe

·         Hai chân không có điểm tựa ổn định

·         Xe quá nặng để khởi động bằng tư thế thẳng

·         Người lao động vừa cúi vừa xoay để đổi hướng

·         Xe phải di chuyển trên dốc

CCOHS nhận định hoạt động xử lý vật liệu thủ công, bao gồm đẩy và kéo, là một nguyên nhân phổ biến của mệt mỏi nghề nghiệp, đau thắt lưng và chấn thương vùng lưng dưới.

Bàn tay và cổ tay

Khi xe khó điều khiển, người vận hành thường siết tay cầm mạnh hơn. Lực nắm cao kết hợp với cổ tay gập, duỗi hoặc lệch sang bên có thể làm tăng tải lên gân và các cấu trúc quanh cổ tay.

Các biểu hiện ban đầu có thể gồm:

·         Mỏi bàn tay

·         Đau cổ tay

·         Tê hoặc châm chích

·         Giảm lực nắm

·         Đau tăng khi xoay hoặc bẻ hướng xe

Tay cầm quá nhỏ, quá trơn hoặc không có khoảng trống phù hợp cũng khiến người dùng phải nắm chặt hơn mức cần thiết.

Khuỷu tay và cẳng tay

Cơ cẳng tay tham gia duy trì lực nắm và ổn định cổ tay. Khi người lao động phải liên tục chỉnh các bánh xoay bị kẹt, cẳng tay còn phải tạo lực xoắn để đổi hướng xe.

Tải lặp lại có thể gây đau quanh khuỷu tay, mỏi cẳng tay hoặc suy giảm khả năng cầm nắm. Nguy cơ thường cao hơn khi người vận hành kéo xe bằng một tay hoặc giật mạnh để làm bánh xoay chuyển hướng.

Hông, đầu gối và cẳng chân

Để đẩy một xe có lực cản lớn, người lao động thường lấy chân làm điểm tựa và dồn cơ thể về phía trước. Chân phải tạo lực đạp xuống sàn để chống trượt và truyền lực lên thân người.

Nếu sàn trơn, người vận hành có thể bước ngắn, gồng chân hoặc thay đổi dáng đi. Khi xe chuyển động đột ngột, họ cũng có nguy cơ mất thăng bằng hoặc va xe vào cẳng chân và mắt cá.

Khi nào một chiếc xe khó đẩy trở thành nguy cơ đáng chú ý?

Không có một giới hạn lực duy nhất phù hợp với mọi người và mọi công việc. Khả năng chịu lực thay đổi theo chiều cao tay cầm, tư thế, tần suất, quãng đường, giới tính, độ tuổi, điều kiện sức khỏe và môi trường làm việc.

CCOHS dẫn các mức khuyến nghị tham khảo đối với xe đẩy tay: lực khởi động không quá 320 N đối với nam và 220 N đối với nữ; lực duy trì chuyển động không quá 230 N đối với nam và 130 N đối với nữ. Đây không phải giới hạn tải trọng của xe và cũng không nên được dùng như một ngưỡng an toàn tuyệt đối cho mọi lao động.

OSHA cũng cho biết những tải cần lực khoảng trên 50 pound-force, tương đương khoảng 222 N, để di chuyển thường nên được xem xét sử dụng thiết bị hỗ trợ cơ giới.

Trong thực tế, xe cần được kiểm tra kỹ hơn khi xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

·         Người vận hành phải lấy đà hoặc giật mạnh mới làm xe chuyển động

·         Cần hai người để làm công việc vốn được thiết kế cho một người

·         Người đẩy không thể đi thẳng với thân người tương đối thẳng

·         Xe thường xuyên lệch hướng hoặc một bánh không tiếp xúc đều với sàn

·         Bánh phát tiếng kêu, rung, trượt hoặc ngừng quay

·         Người vận hành phải dừng nhiều lần để nghỉ tay, vai hoặc lưng

·         Nhiều người cùng phản ánh xe nặng, khó lái hoặc gây mỏi

·         Triệu chứng đau xuất hiện trong ca và giảm khi ngừng sử dụng xe

·         Xe khó vượt qua khe thang máy, gờ cửa hoặc vị trí chuyển tiếp mặt sàn

HSE cho rằng một công việc đẩy hoặc kéo có khả năng rủi ro thấp khi người lao động có thể đi thẳng người và di chuyển tải mà không phải dùng nhiều lực. Nếu không đáp ứng điều kiện này, cần thực hiện đánh giá chi tiết hơn thay vì chỉ dựa vào cảm giác chủ quan.

Vì sao khởi động, đổi hướng và đi qua gờ thường gây mỏi nhất?

Khởi động xe

Khi xe đứng yên, các bánh xoay có thể chưa hướng theo đường di chuyển. Người lao động phải đồng thời thắng lực cản lăn và ép bánh xoay căn lại hướng.

Nếu xe chở nặng, lực ban đầu có thể tăng rõ rệt. Việc giật xe bằng một động tác nhanh tạo tải đột ngột lên vai, khuỷu tay và lưng, ngay cả khi xe lăn nhẹ hơn sau khi đã chuyển động.

Đổi hướng

Khi rẽ, các bánh không chỉ lăn mà còn phải xoay quanh trục đứng. Bánh xoay bị kẹt, lệch hoặc có bán kính xoay không phù hợp sẽ buộc người vận hành đẩy ngang, kéo ngược hoặc vặn thân để điều khiển xe.

Một xe có thể tương đối dễ đẩy theo đường thẳng nhưng vẫn gây mỏi đáng kể khi phải rẽ nhiều trong không gian hẹp.

Vượt khe, gờ và mặt sàn không đều

Khi bánh gặp gờ, lực đẩy ngang phải tạo đủ mô-men để bánh leo lên vật cản. Bánh có đường kính nhỏ thường khó vượt chướng ngại hơn bánh lớn.

Nếu người lao động tăng lực nhưng bánh vẫn bị chặn, cơ thể có thể tiếp tục lao về phía trước trong khi xe đứng lại. Đây là tình huống dễ gây căng lưng, trượt chân hoặc va vào xe.

OSHA khuyến nghị sử dụng bánh lớn, có lực cản thấp và phù hợp với các bề mặt sàn hỗn hợp cũng như khe chuyển tiếp giữa hành lang và thang máy.

Đẩy và kéo xe có gây tải lên cơ thể giống nhau không?

Đẩy thường thuận lợi hơn kéo vì người lao động có thể dùng trọng lượng cơ thể hỗ trợ tạo lực, quan sát hướng đi và duy trì tư thế cân bằng hơn. OSHA khuyến nghị ưu tiên đẩy thay vì kéo khi điều kiện công việc cho phép.

Khi kéo xe, cánh tay thường đưa ra phía sau hoặc sang bên, vai có thể bị xoay và thân người khó giữ thẳng. Người kéo cũng khó quan sát hoàn toàn đường đi của xe và có nguy cơ xe va vào gót chân hoặc mắt cá.

Tuy nhiên, đẩy không mặc nhiên an toàn. Nếu bánh xe bị kẹt, tải quá lớn, tay cầm không phù hợp hoặc mặt sàn xấu, lực đẩy vẫn có thể vượt khả năng của người vận hành. Đánh giá phải dựa trên lực thực tế và tư thế, không chỉ dựa trên việc người lao động đang đẩy hay kéo.

Đau mỏi có phải chỉ do xe chở quá nặng?

Không. Khối lượng hàng chỉ là một phần của vấn đề.

Hai xe chở cùng một tải có thể đòi hỏi lực hoàn toàn khác nhau nếu một xe dùng bánh lớn, ổ bi tốt và được bảo dưỡng đầy đủ, trong khi xe còn lại có bánh nhỏ, mòn hoặc bị kẹt.

Mức gắng sức còn có thể tăng do:

·         Tải đặt lệch làm một số bánh chịu lực quá lớn

·         Hàng xếp cao che khuất tầm nhìn

·         Khung xe bị cong

·         Bánh xe không phù hợp với nhiệt độ hoặc hóa chất tại nơi làm việc

·         Sàn mềm, nứt, dốc hoặc có nhiều mảnh vụn

·         Lối đi hẹp buộc người dùng đổi hướng liên tục

·         Tay cầm khiến khuỷu tay phải duỗi quá xa

·         Công việc được thực hiện với tần suất cao và ít thời gian nghỉ

Vì vậy, chỉ giảm một phần hàng hóa có thể chưa giải quyết được đau mỏi nếu nguyên nhân chính nằm ở bánh xe, mặt sàn hoặc cách bố trí công việc.

Nhận biết sớm đau mỏi liên quan đến việc đẩy xe

Các biểu hiện ban đầu thường không dữ dội. Người lao động có thể chỉ thấy mỏi vào cuối ca và hồi phục sau khi nghỉ. Nếu tiếp tục tiếp xúc với cùng mức tải, triệu chứng có thể xuất hiện sớm hơn, kéo dài lâu hơn hoặc ảnh hưởng đến hoạt động ngoài công việc.

Những tín hiệu cần lưu ý gồm:

·         Đau hoặc căng cơ lặp lại sau khi đẩy xe

·         Tê, châm chích hoặc giảm cảm giác ở bàn tay

·         Cứng vai, lưng hoặc cổ tay sau khi nghỉ

·         Giảm lực nắm

·         Đau khi nâng tay, cúi người hoặc xoay thân

·         Phải thay đổi tư thế để tránh đau

·         Triệu chứng chỉ xuất hiện khi sử dụng một xe hoặc đi qua một tuyến đường cụ thể

·         Cần dùng lực ngày càng lớn để hoàn thành cùng một thao tác

Đau mỏi là tín hiệu để kiểm tra công việc, không nên chỉ được xử lý bằng cách yêu cầu người lao động cố gắng hơn. Nếu đau kéo dài, tăng dần, kèm yếu cơ, tê lan rộng hoặc ảnh hưởng vận động, người lao động nên được đánh giá bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

Cần xem xét những yếu tố nào khi đánh giá xe đẩy khó vận hành?

Một đánh giá hiệu quả nên xem xét đồng thời nhiệm vụ, người thực hiện, tải trọng và môi trường. Đây cũng là cách tiếp cận mà công cụ RAPP của HSE sử dụng đối với hoạt động đẩy và kéo.

Các nội dung cần kiểm tra gồm:

1.    Lực khởi động và lực duy trì

Đo lực thực tế bằng lực kế thay vì chỉ hỏi cảm giác nặng hay nhẹ

2.    Tình trạng từng bánh xe

Kiểm tra độ mòn, độ tròn, ổ bi, trục, khả năng xoay và vật cản quấn quanh bánh

3.    Đặc điểm tải

Xác định tổng tải, vị trí trọng tâm, độ ổn định và cách phân bố tải lên các bánh

4.    Tay cầm và tư thế

Quan sát chiều cao tay cầm, khoảng với tay, vị trí cổ tay và mức nghiêng của thân người

5.    Tuyến đường di chuyển

Kiểm tra độ dốc, khe, gờ, vật cản, độ trơn và bán kính rẽ

6.    Tần suất công việc

Ghi nhận số chuyến, quãng đường, thời gian đẩy liên tục và thời gian phục hồi

7.    Phản ánh của người lao động

So sánh vị trí đau, thời điểm xuất hiện triệu chứng và những xe hoặc tuyến đường thường gây khó khăn

Kết quả đánh giá cần được dùng để xử lý nguồn gây lực cản, chẳng hạn bảo dưỡng hoặc thay bánh, điều chỉnh tải, sửa mặt sàn, cải thiện tay cầm hay sử dụng xe có trợ lực. Chỉ hướng dẫn lại tư thế sẽ không đủ nếu thiết bị vẫn đòi hỏi lực quá lớn.

Bánh xe đẩy khó đẩy làm tăng nguy cơ đau mỏi vì buộc cơ thể tạo lực lớn, giữ lực lâu và thường xuyên làm việc ở tư thế bất lợi. Tải được truyền qua nhiều vùng cơ thể, nhưng vai, lưng dưới, bàn tay, cổ tay và cẳng tay thường chịu ảnh hưởng rõ nhất.

Mức độ rủi ro không thể xác định chỉ bằng khối lượng hàng. Cần xem xét lực khởi động, lực duy trì, tình trạng bánh xe, mặt sàn, tay cầm, số lần thao tác và khả năng phục hồi của người lao động. Khi một xe phải giật mạnh mới chạy, thường xuyên lệch hướng hoặc khiến người đẩy không thể giữ thân người tương đối thẳng, đó là dấu hiệu cần đánh giá và khắc phục điều kiện vận hành.