Tư thế đẩy xe sai có thể gây những vấn đề gì?

Tư thế sai thường không gây chấn thương nghiêm trọng ngay trong lần đầu. Vấn đề có thể bắt đầu bằng cảm giác mỏi, căng cơ hoặc tê nhẹ, sau đó tăng dần khi thao tác được lặp lại trong thời gian dài. Nguy cơ còn cao hơn nếu xe khó lăn, bánh xe hỏng, lối đi gồ ghề, phải di chuyển trên dốc hoặc người lao động không có đủ thời gian phục hồi giữa các lượt làm việc.

Đau lưng dưới do cúi người và dùng thân trên để tạo lực

Một trong những lỗi phổ biến nhất là cúi gập lưng về phía trước rồi dùng toàn bộ thân trên để đẩy xe. Tư thế này thường xuất hiện khi tải quá nặng, tay cầm thấp, bánh xe có lực cản lớn hoặc người lao động muốn làm xe chuyển động thật nhanh.

Khi thân người nghiêng quá mức nhưng hông và chân không tham gia tạo lực hợp lý, cơ lưng phải vừa giữ cột sống ổn định vừa chống lại lực cản của xe. Nếu người đẩy còn xoay thân để đổi hướng, tải trọng không còn phân bố cân đối mà tập trung nhiều hơn vào một bên lưng.

Hậu quả thường gặp gồm:

• Căng và đau cơ vùng thắt lưng
• Co cứng lưng sau ca làm việc
• Đau tăng khi cúi, xoay người hoặc đứng dậy
• Bong gân hoặc tổn thương mô mềm khi dùng lực đột ngột
• Làm trầm trọng thêm vấn đề cột sống đã tồn tại từ trước

Các yếu tố như tư thế gượng ép, xoắn thân và dùng lực lớn khi đẩy xe có thể đồng thời góp phần hình thành rối loạn cơ xương liên quan đến công việc. NIOSH cũng lưu ý rằng nhiều yếu tố nguy cơ thường xuất hiện cùng lúc, chẳng hạn tư thế vai và cổ tay không phù hợp kết hợp với lực đẩy quá mức.

Cần phân biệt giữa nghiêng nhẹ toàn thân để tận dụng trọng lượng cơ thể và gập cong riêng phần lưng dưới. Nghiêng người có kiểm soát, giữ cột sống tương đối trung tính và tạo lực từ chân khác với việc khom lưng rồi giật mạnh xe bằng vai và thắt lưng.

Đau vai, cổ và cánh tay do tay cầm không phù hợp

Tay cầm quá cao buộc người đẩy phải nhấc vai và đưa khuỷu tay lên. Tay cầm quá thấp lại khiến họ cúi người hoặc duỗi tay xuống trong suốt quá trình di chuyển. Cả hai trường hợp đều làm vai và cổ khó duy trì trạng thái thư giãn.

Nếu tay đặt xa cơ thể, vai phải tạo mô-men lớn hơn để giữ và điều khiển xe. Khi thao tác kéo dài, người lao động có thể cảm thấy nặng vai, đau vùng bả vai, mỏi cổ hoặc giảm khả năng nâng cánh tay. Việc liên tục với tay, nâng tay hoặc giữ cánh tay ở tư thế duỗi cũng có thể góp phần gây căng cơ và tổn thương vùng vai.

Vị trí tay cầm phù hợp không hoàn toàn giống nhau đối với mọi người, nhưng về nguyên tắc, bàn tay nên nằm trong vùng thoải mái giữa hông và vai. Khoảng này giúp khuỷu tay có thể hơi gập, vai không bị nhấc cao và người đẩy đứng đủ gần xe để truyền lực hiệu quả.

Một số dấu hiệu cho thấy chiều cao hoặc vị trí tay cầm đang không phù hợp gồm:

• Phải nhún vai trong khi đẩy
• Khuỷu tay thường xuyên cao hơn vai
• Cánh tay duỗi thẳng và cách xa thân
• Cổ cúi xuống hoặc ngửa ra để quan sát
• Đau tập trung ở một bên vai sau khi đổi hướng xe nhiều lần

Tê, đau cổ tay và khuỷu tay do nắm sai hoặc bẻ cổ tay

Người lao động thường siết tay cầm rất chặt khi xe nặng, khó điều khiển hoặc có nguy cơ trôi. Nếu tay cầm quá nhỏ, quá trơn hoặc đặt ở góc bất tiện, cổ tay còn phải bẻ lên, gập xuống hoặc lệch sang một bên để duy trì lực đẩy.

Sự kết hợp giữa lực nắm lớn, tư thế cổ tay lệch khỏi vị trí trung tính và thao tác lặp lại có thể gây quá tải cho cơ, gân và mô quanh cổ tay, bàn tay, khuỷu tay. Các biểu hiện ban đầu có thể là mỏi cẳng tay, đau khi nắm vật, tê ngón tay hoặc cảm giác yếu tay sau khi làm việc.

Dụng cụ và tay cầm được thiết kế hoặc sử dụng không phù hợp có thể buộc người lao động dùng lực quá mức và duy trì tư thế gượng ép, từ đó làm tăng nguy cơ viêm gân ở bàn tay, cổ tay và khuỷu tay.

Sai lầm thường gặp không chỉ là cách đặt bàn tay. Việc cố điều khiển xe bằng một tay, đẩy vào cạnh xe thay vì dùng tay cầm hoặc liên tục xoay cổ tay để bẻ hướng cũng làm giảm khả năng kiểm soát. Sử dụng đúng tay cầm còn giúp hạn chế nguy cơ bàn tay và ngón tay bị va hoặc kẹp vào vật cản.

Đau đầu gối, hông và chân do bước chân mất ổn định

Đẩy xe hàng không chỉ sử dụng phần thân trên. Chân và hông có vai trò tạo lực, giữ thăng bằng và kiểm soát hướng di chuyển. Khi người đẩy đứng quá xa xe, bước chân quá ngắn hoặc cố giữ chân cố định trong lúc thân trên xoay, lực có thể truyền không thuận lợi qua đầu gối và hông.

Nguy cơ tăng rõ khi:

• Khởi động xe bằng một cú giật mạnh
• Dùng một chân làm trụ rồi xoắn người để rẽ
• Chạy hoặc bước quá nhanh theo quán tính của xe
• Cố ghìm xe nặng khi đi xuống dốc
• Đẩy xe trên mặt sàn trơn, gồ ghề hoặc có vật cản
• Mang giày có độ bám kém

Trên đoạn dốc, người lao động phải dùng thêm lực để đưa xe đi lên và phải kiểm soát nhiều hơn để làm chậm xe khi đi xuống. Ở lối đi chật hoặc góc cua hẹp, họ cũng dễ phải đứng lệch sang bên, kéo tay hoặc xoắn thân thay vì duy trì vị trí phía sau xe.

Ngoài đau cơ và khớp, tư thế chân không ổn định còn làm tăng khả năng trượt, vấp hoặc ngã. Nếu xe mất kiểm soát, bàn chân, mắt cá hoặc cẳng chân có thể bị bánh xe cán, va vào khung xe hoặc kẹt giữa xe và vật cản.

Mất kiểm soát xe và gây tai nạn va chạm

Một tư thế đẩy xe sai không chỉ gây đau mỏi mà còn làm giảm khả năng quan sát, phanh và đổi hướng. Chẳng hạn, khi người lao động cúi quá thấp sau một kiện hàng chất cao, tầm nhìn phía trước có thể bị che khuất. Khi đứng lệch bên xe, họ khó sử dụng lực cân đối để giữ xe đi đúng hướng.

Nguy cơ tai nạn đặc biệt cao trong các tình huống cần bắt đầu, dừng hoặc chuyển hướng đột ngột. HSE xác định những yếu tố làm tăng rủi ro gồm lực lớn để khởi động hay dừng tải, quãng đường dài, tốc độ cao, chướng ngại vật, động tác xoay người bất ngờ và đẩy kéo lặp lại mà không có đủ thời gian phục hồi.

Các hậu quả có thể xảy ra gồm:

• Xe va vào người đang làm việc gần đó
• Hàng hóa rơi hoặc đổ khỏi xe
• Tay bị kẹp giữa xe và tường, kệ hoặc cửa
• Chân bị va, cán hoặc mắc vào bánh xe
• Người đẩy trượt ngã khi cố giữ xe
• Xe trôi nhanh trên dốc và không thể dừng kịp

Kéo xe thường khiến người lao động phải xoay người hoặc di chuyển trong khi khó quan sát hướng đi. OSHA khuyến nghị ưu tiên đẩy thay vì kéo khi có thể, vì đẩy thường cho phép tận dụng trọng lượng cơ thể tốt hơn và giảm nguy cơ xe va vào cẳng chân hoặc mắt cá.

Tuy nhiên, “luôn luôn đẩy” không phải quy tắc tuyệt đối. Trong không gian rất hẹp hoặc lúc cần đưa xe qua một vị trí đặc biệt, có thể phải kéo trong quãng ngắn. Khi đó, tải cần được kiểm soát, đường đi phải thông thoáng và người thao tác không nên vừa xoắn thân vừa giật xe.

Rối loạn cơ xương tích lũy khi tư thế sai lặp lại

Không phải mọi tổn thương đều xuất hiện sau một sự cố rõ ràng. Nhiều trường hợp phát triển từ sự tích lũy của lực đẩy lớn, tư thế không trung tính, thao tác lặp lại và thời gian phục hồi không đủ.

Ban đầu, người lao động có thể chỉ thấy mỏi sau ca làm việc và hết đau khi nghỉ. Nếu cách làm việc không thay đổi, triệu chứng có thể xuất hiện sớm hơn, kéo dài lâu hơn hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt ngoài công việc. Những vùng thường bị tác động gồm lưng, vai, cổ, khuỷu tay, cổ tay và chi dưới. OSHA xác nhận việc đẩy hoặc kéo xe chở các bộ phận và thiết bị nặng có thể làm tăng nguy cơ chấn thương ở lưng, vai cũng như phần trên và phần dưới của cơ thể.

Mức độ rủi ro không thể đánh giá chỉ bằng khối lượng hàng hóa. Lực thực tế mà người lao động phải tạo ra còn phụ thuộc vào:

• Tình trạng và đường kính bánh xe
• Loại ổ trục và mức độ bảo trì
• Độ bằng phẳng của sàn
• Độ dốc của tuyến đường
• Khả năng quay và đổi hướng của xe
• Chiều cao tay cầm
• Cách phân bố hàng trên xe
• Quãng đường, tốc độ và tần suất thao tác

Vì vậy, không thể lấy một giới hạn lực đẩy rồi chuyển trực tiếp thành một giới hạn khối lượng hàng áp dụng cho mọi xe. CCOHS nhấn mạnh rằng lực đẩy hoặc kéo không giống với trọng lượng của vật được vận chuyển.

Điều này cũng giải thích tại sao một xe có tải không quá lớn vẫn có thể gây quá sức nếu bánh xe bị kẹt hoặc sàn gồ ghề, trong khi một tải nặng hơn có thể di chuyển tương đối dễ trên xe được bảo trì tốt và mặt sàn phẳng.

Nhận biết sớm tư thế đẩy xe cần được điều chỉnh

Cảm giác đau không phải tín hiệu duy nhất. Tư thế hoặc điều kiện làm việc nên được xem xét lại khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Phải giật mạnh mới làm xe chuyển động
• Phải dùng toàn bộ trọng lượng cơ thể để ghìm xe
• Thường xuyên khom lưng hoặc xoắn thân
• Vai nhô cao và cánh tay duỗi xa
• Cổ tay bị bẻ góc trong lúc nắm tay cầm
• Không thể đứng phía sau xe khi đi qua lối hẹp
• Không nhìn rõ đường phía trước
• Xe tự lệch hướng, rung hoặc dừng đột ngột
• Đau, tê hoặc yếu cơ lặp lại sau mỗi ca
• Một nhiệm vụ chỉ thực hiện được khi có người hỗ trợ nhưng thường bị làm một mình

Biện pháp điều chỉnh không nên chỉ tập trung vào việc nhắc người lao động “đứng thẳng”. Tư thế đúng rất khó duy trì nếu xe quá tải, tay cầm không phù hợp, bánh xe hỏng hoặc tuyến đường có nhiều vật cản. Kiểm soát rủi ro cần kết hợp tư thế, thiết kế xe, tình trạng thiết bị, tải hàng và môi trường di chuyển.

Người lao động nên giữ xe ở khoảng cách đủ gần, đặt hai tay chắc chắn trên tay cầm, giữ cổ tay tương đối thẳng, để khuỷu tay hơi gập và tạo lực bằng sự phối hợp của chân với trọng lượng cơ thể. Hàng hóa cần được sắp xếp để không che tầm nhìn. Xe, bánh và phanh phải được kiểm tra, bảo trì định kỳ; tải quá khó di chuyển nên được giảm bớt, chia nhỏ hoặc xử lý bằng thiết bị hỗ trợ cơ giới. Những nguyên tắc này phù hợp với mục tiêu công thái học là điều chỉnh công việc cho con người nhằm giảm mệt mỏi cơ và giảm mức độ nghiêm trọng của rối loạn cơ xương liên quan đến công việc.

Tư thế đẩy xe hàng sai có thể gây đau lưng, căng vai, tổn thương cổ tay, quá tải đầu gối và nhiều dạng rối loạn cơ xương tích lũy. Nó còn làm giảm khả năng kiểm soát xe, từ đó tăng nguy cơ va chạm, kẹp tay, cán chân, trượt ngã hoặc làm rơi hàng.

Rủi ro không chỉ bắt nguồn từ cách đứng của người lao động. Xe quá nặng, bánh xe có lực cản lớn, tay cầm không phù hợp, mặt sàn xấu và tuyến đường có dốc đều có thể buộc cơ thể rơi vào tư thế nguy hiểm. Vì vậy, giải pháp hiệu quả phải đồng thời điều chỉnh kỹ thuật đẩy, tải hàng, thiết bị và môi trường làm việc.

Khi đau, tê, yếu tay chân hoặc hạn chế vận động kéo dài, tái diễn hay tăng dần, người lao động nên ngừng cố sức và được đánh giá bởi nhân viên y tế có chuyên môn.